Op 20 maart 2026 communiceerde het Departement Zorgt over een nieuw intersectoraal richtlijnenkader. Dit kader werd ontwikkeld door het Steunpunt Welzijn Volksgezondheid en Gezin in opdracht van de Vlaamse overheid. In dit bericht gaan we in op dit nieuws en op de invloed ervan op het project Omgaan met VBM.
Hoezo een nieuw richtlijnenkader?
Dit nieuwe richtlijnenkader is gebaseerd op de gekende richtlijnen, waar we in het project Omgaan met VBM rond werken. Het nieuwe richtlijnenkader is een update en uitbreiding van de voorgaande richtlijnen van 2021 en 2022 en overschrijft deze. Inhoudelijk sluit het nieuw richtlijnenkader dus erg aan bij de oorspronkelijke richtlijnen.
Waarom was dit nodig?
Het nieuwe richtlijnenkader werkt verder op de nieuwste wetenschappelijke inzichten en inzichten die voortkomen uit nieuw onderzoek. Daarnaast integreren de richtlijnen de drie bestaande documenten met aanbevelingen rond de preventie en toepassing van afzondering en fixatie. Bovendien worden de richtlijnen uitgebreid naar meer doelgroepen en situaties.
Wat zijn de verschillen?
Er werd vooralsnog geen uitgebreide vergelijking gemaakt tussen het ‘nieuwe’ richtlijnenkader en de ‘oude’ richtlijnen. We lijsten hier een aantal belangrijke inhoudelijke verschillen op:
- De doelgroep: alle doelgroepen die verblijven of dagbehandeling volgen binnen residentiële voorzieningen en hospitalisatie-afdelingen van de geestelijke gezondheidszorg, de (forensische) jeugdhulp, de zorg voor personen met een handicap en de ouderenzorg.
- De integratie van aanbevelingen voor de toepassing van afzondering en fixatie in situaties zonder ernstig en acuut gevaar met toestemming van zorggebruiker/vertegenwoordiger.
- De beschreven toelaatbaarheid voor ‘doelgroepen’ van afzondering/fixatie in situaties zonder ernstig en acuut gevaar.
- De structuur- en beslisbasis: er wordt niet vertrokken vanuit de sector, maar vanuit de situatie (al dan niet ernstig en acuut gevaar; nood zorggebruiker) – merk hierbij wel het verschil in wetenschappelijke evidentieniveaus op.
- Een update van het overzicht van (mensen)rechtelijk kader.
- Een juridische disclaimer werd toegevoegd.
- Elf nieuwe aanbevelingen voor mechanische fixatie werden toegevoegd aan de multidisciplinaire richtlijn voor de preventie van afzondering en fixatie in de context van agressie en escalatie.
- Zes bijkomende aanbevelingen voor mechanische fixatie werden geformuleerd in de multidisciplinaire richtlijn voor de preventie van afzondering en fixatie in situaties zonder ernstig en acuut gevaar en de toepassing ervan met toestemming van de zorggebruiker of zijn vertegenwoordiger. De nieuwe aanbevelingen gaan over het aantal zorgverleners dat aanwezig zou moeten zijn, het soort fixatiemateriaal dat moet worden gebruikt, positionering van materiaal, en positie van de zorggebruiker.
Welke impact heeft dit richtlijnenkader op het beleid van de overheid en Zorginspectie?
Het nieuwe richtlijnenkader komt er in opdracht van de Vlaamse overheid. Verdere informatie over de impact op beleid en Zorginspectie vind je op de website van het Departement Zorg.
Werkt Omgaan met VBM verder rond het nieuwe richtlijnenkader?
De minister besliste om de publicatie van het nieuwe richtlijnenkader (voorlopig) niet te koppelen aan een implementatieproject. Dat betekent dat de werking van Omgaan met VBM na juni 2026 wordt stopgezet. De opdracht van het project Omgaan met VBM is beperkt tot de “oude” richtlijnen. Voor vragen en informatie rond het nieuwe richtlijnenkader verwijzen we door naar de informatie vanuit het Steunpunt Welzijn Volksgezondheid en Gezin en het Departement Zorg.
En wat met alle informatie en instrumenten van Omgaan met VBM?
Aangezien het nieuwe richtlijnenkader een verderzetting en integratie van de richtlijnen die die project implementeerde, blijven de meeste projectmaterialen relevant. Projectmaterialen die niet meer 100% passend zijn bij de meest actuele wetenschappelijke inzichten en dus de intersectorale richtlijnen, werden offline gehaald of aangepast.
Op deze website vind je nu dus enkel materiaal dat nog steeds actueel is en waarbij onderzoekers, overheid en de makers vol overtuiging meegeven: maak er gebruik van! Klik hier voor alle materialen.