Checklist: Hoe conform zijn de interne organisatieprocedures rond registratie van afzondering en fixatie met de richtlijnen over preventie en toepassing van afzondering en fixatie in de context van agressie en escalatie?
Deze checklist helpt jou om het registratiebeleid van afzondering en fixatie van je organisatie te toetsen aan de richtlijnen voor preventie en toepassing van afzondering en fixatie. Je krijgt zo zicht op sterke punten en verbetermogelijkheden van je registratiebeleid.
Deze checklist is gebaseerd op de intersectorale, multidisciplinaire richtlijnen voor de preventie en toepassing van afzondering en fixatie in de brede residentiële jeugdhulp en residentiële GGZ voor volwassenen van het Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin van 2021 en 2022. Deze richtlijnen verduidelijken hoe organisaties, teams en hulpverleners afzondering en fixatie kunnen voorkomen en hoe ze bij eventuele toepassing de menswaardigheid en veiligheid kunnen bewaken.
In 2026 verscheen een nieuw intersectoraal richtlijnenkader; Deze checklist is ontwikkeld op basis van de eerdere richtlijnen, maar getoetst aan het nieuwe richtlijnenkader. Deze checklist gaat enkel over de registratie van afzondering en fixatie bij ‘ernstig en acuut gevaar.’ Voor andere situaties met een risico op afzondering of fixatie verwijzen wij naar de richtlijn ‘Preventie van afzondering en fixatie in situaties zonder ernstig en acuut gevaar, en de toepassing ervan met toestemming van de zorggebruiker of zijn vertegenwoordiger.’
De checklist is bedoeld voor:
o Jeugdhulp: Gemeenschapsinstellingen, Residentiële organisaties voor bijzondere jeugdzorg, GES+ voorzieningen, Observatie- en behandelcentra, Onthaal- observatie- en oriëntatiecentra, Veilig Verblijf.
o Geestelijke gezondheidszorg: Psychiatrische centra of ziekenhuizen, Psychiatrische verzorgingstehuizen, (Kinder)psychiatrische afdelingen van algemene ziekenhuizen.
o Zorg voor personen met een handicap: Multifunctionele centra
o Revalidatie: Revalidatie voor verslaafden, Psychosociale revalidatie voor kinderen
Garandeert een volledige ‘ja’-score op deze checklist dat je organisatie werkelijk goed bezig is?
- Een “perfecte score” betekent niet automatisch dat de organisatie voldoet aan alle wettelijke voorwaarden. Die werden niet meegenomen bij de opmaak van deze checklist. Weet ook: wetgeving kan wijzigen. Zoek je informatie over het wetgevend kader anno 2025? Dat vind je hier.
- Wat op papier staat is niet altijd gelijk aan wat in de praktijk gebeurt. Wees hierin kritisch ten aanzien van je eigen werking.
- Het richtlijnenkader is geen checklist, het gebruik ervan past binnen evidence-based practice. Het richtlijnenkader biedt jou inzicht in de meest recente wetenschappelijke, en mensenrechtelijk onderbouwde inzichten anno 2025. Je past deze niet toe zonder goed na te denken. Professionals combineren deze inzichten steeds met de eigen kennis en ervaring. Daarnaast heb je ook oog voor jouw cliënt. De wensen, waarden en situatie van de cliënt spelen een grote rol. Wat voor de ene persoon goed is, past misschien niet bij een ander. Daarom luister je naar de cliënt en neem je die informatie mee in je beslissing.
- Deze checklists bieden geen volledig beeld. Wel bieden ze een overzicht rond bepaalde thema’s die raken aan de preventie en toepassing van afzondering en fixatie binnen jouw organisatie. Bepaalde thema’s kunnen dus onvoldoende belicht worden door enkel te werken met deze checklist.
Waarom een checklist rond registratie?
Registratie is meer dan administratie. Het is een belangrijk onderdeel van goede en transparante hulpverlening. Dit zorgt voor:
- Een duidelijk spoor op papier dat inzicht geeft in wat er is gebeurd.
- Kansen om in gesprek te gaan met zorggebruikers en maatregelen te evalueren of in vraag te stellen.
- Bescherming van hulpverleners en voorzieningen, dankzij een zorgvuldige en controleerbare verslaggeving.
- Leermogelijkheden voor het team, de organisatie en hulpverleners: het biedt de mogelijkheid om samen te reflecteren op het verloop van afzondering of fixatie.
Toch mag registratie niet ten koste gaan van de zorg voor (mede)zorggebruikers.
Omgaan met VBM ontwikkelde nog een aantal andere checklists voor organisaties. Bekijk ze hier.