Omgaan met VBM ontwikkelde een aantal checklists waarmee je verschillende aspecten van je organisatiebeleid kan toetsen de richtlijnen voor preventie en toepassing van afzondering en fixatie. Dit zorgt voor een thematisch overzicht en geeft zicht op wat sterk is, of wat beter kan.
Deze checklists zijn gebaseerd op de intersectorale, multidisciplinaire richtlijnen voor de preventie en toepassing van afzondering en fixatie in de brede residentiële jeugdhulp en residentiële GGZ voor volwassenen van het Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin van 2021 en 2022. In 2026 verscheen een nieuw intersectoraal richtlijnenkader; Deze checklists zijn ontwikkeld op basis van de eerdere richtlijnen, maar getoetst aan het nieuwe richtlijnenkader.
Deze checklists gaan enkel over bepaalde beleidsaspecten die raken aan afzondering en fixatie bij ‘ernstig en acuut gevaar.’ Voor andere situaties met een risico op afzondering of fixatie verwijzen vind je informatie in de richtlijn ‘Preventie van afzondering en fixatie in situaties zonder ernstig en acuut gevaar, en de toepassing ervan met toestemming van de zorggebruiker of zijn vertegenwoordiger.’
De checklist is bedoeld voor beleidsmedewerkers uit:
o Jeugdhulp: Gemeenschapsinstellingen, Residentiële organisaties voor bijzondere jeugdzorg, GES+ voorzieningen, Observatie- en behandelcentra, Onthaal- observatie- en oriëntatiecentra, Veilig Verblijf.
o Geestelijke gezondheidszorg: Psychiatrische centra of ziekenhuizen, Psychiatrische verzorgingstehuizen, (Kinder)psychiatrische afdelingen van algemene ziekenhuizen.
o Zorg voor personen met een handicap: Multifunctionele centra
o Revalidatie: Revalidatie voor verslaafden, Psychosociale revalidatie voor kinderen
Garandeert een volledige ‘ja’-score op deze checklist dat je organisatie werkelijk goed bezig is?
- Een “perfecte score” betekent niet automatisch dat de organisatie voldoet aan alle wettelijke voorwaarden. Die werden niet meegenomen bij de opmaak van deze checklist. Weet ook: wetgeving kan wijzigen. Zoek je informatie over het wetgevend kader anno 2025? Dat vind je hier.
- Wat op papier staat is niet altijd gelijk aan wat in de praktijk gebeurt. Wees kritisch ten aanzien van je eigen werking.
- Het richtlijnenkader is geen checklist, het gebruik ervan past binnen evidence-based practice. Het richtlijnenkader biedt jou inzicht in de meest recente wetenschappelijke, en mensenrechtelijk onderbouwde inzichten anno 2025. Je past deze niet toe zonder goed na te denken. Professionals combineren deze inzichten steeds met de eigen kennis en ervaring. Daarnaast heb je ook oog voor jouw cliënt. De wensen, waarden en situatie van de cliënt spelen een grote rol. Wat voor de ene persoon goed is, past misschien niet bij een ander. Daarom luister je naar de cliënt en neem je die informatie mee in je beslissingen.
Deze checklists bieden geen volledig beeld. Wel bieden ze een overzicht rond bepaalde thema’s die raken aan de preventie en toepassing van afzondering en fixatie binnen jouw organisatie.
Check?
Meteen aan de slag? In de materialenbib vind je ongetwijfeld inspiratie!
Vergeet niet ook andere thema’s uit je beleid grondig te bekijken. Denk aan:
De visie op VBM, het structurele VBM-beleid, het zorgbeleid, de procedure rond beslissen tot al dan niet overgaan tot afzondering en fixatie, de verschillende procedures rond toepassing van afzondering en fixatie, de infrastructuur, de gebruikte materialen, en het personeelsbeleid.