Inspiratiedag 18 mei 2026

Door Thomas Raemdonck

De relatie tussen hulpverlener en zorgvrager is in de zorg cruciaal. Om met gevoelens van onmacht om te gaan en herstel echt te bevorderen, is er nood aan vertrouwen. Maar terwijl het werk van de hulpverlener vandaag steeds meer in cijfers, grafieken en protocollen wordt gegoten, komt het dagelijks contact met de zorgvrager onder druk te staan.

Het RESPECT-model toont hoe hulpverleners in een complexer wordende zorg toch tijd kunnen maken voor oprechte interactie. Op basis van zijn decennialange praktijkervaring laat Thomas Raemdonck zien hoe  de moeilijkste situaties niet steeds moeten leiden tot onbegrip en frustratie maar net ruimte bieden voor een menselijke omgang. Dit model is een must voor wie  respectvol wil omgaan met zorgvragers en met een vernieuwde blik aan de slag wil.

https://www.nl.fnac.be/a12508816/Pieter-Loncke-Het-respectboek-voor-de-zorg

Het reflectiespel is een realisatie van het project Omgaan met VBM. Het spel ondersteunt teams om te reflecteren over hun denkproces en handelingen in contexten van spanning en escalatie.

In een interactief spelformat wordt een scenario doorlopen met verschillende keuzeopties, waaronder het toepassen van vrijheidsbeperking.

De keuzes die je als groep maakt, hebben impact op het verloop van het verhaal. Na het spel worden reflecterende vragen gesteld en wordt het gesprek geopend om samen stil te staan bij de gemaakte keuzes en de gevolgen. Als deelnemer maak je de vertaalslag van het fictieve scenario naar je eigen praktijk. Na het volgen van deze workshop kan je aan de slag met het reflectiespel in je eigen team.

Door Steunpunt WVG en SAM, steunpunt Mens en Samenleving – Tim Opgenhaffen en Kris Stas

De toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen is ingebed in een juridisch kader, maar dat kader is niet zwart-wit. Professionals beschikken vaak over een handelingsruimte waarin ze afwegingen mogen én moeten maken. Daarbij rijzen moeilijke vragen. Wat betekent ‘ernstig en acuut gevaar’? Zijn afzondering en fixatie nog te vermijden? Wat moet daarvoor precies worden overwogen? Welke maatregelen zijn verantwoord? En hoeveel inspraak krijgt de zorggebruiker?

In deze interactieve sessie word je uitgenodigd om ethisch te reflecteren binnen de ruimte die het recht laat. De sprekers gaan daarbij in op je concrete vragen.

Door Elegast – Yana Wouters

Vanuit het project Omgaan met VBM delen we inspirerende praktijken. Ook op onze inspiratiedag hebben ze een plaats en vertellen mensen uit de praktijk over hoe zij verandering in hun organisatie hebben aangepakt.

In deze sessie, gebaseerd op het artikel ‘Van de ‘visbokaal’ naar een bureau middenin de leefruimte’, vertellen medewerkers van OOOC Harmonie hoe zij hun bureau bewust een plek gaven midden in de leefruimte, en welke verandering dat teweegbracht in sfeer, veiligheid en contact met jongeren. Je krijgt een inkijk in en kan vragen stellen over:
• hoe het team het proces stapsgewijs en in dialoog vormgaf
• welke keuzes en afwegingen rond veiligheid, privacy en materiaal gemaakt werden
• hoe nabijheid helpt om spanningen sneller op te pikken en te voorkomen
• wat deze manier van werken betekent voor jongeren en begeleiders

De workshop is sterk praktijkgericht, met concrete voorbeelden, aanpakken die vandaag gebruikt worden en ruimte om vragen of eigen situaties voor te leggen. Verwacht geen theorie, maar hands-on inzichten die je meteen meenemen naar jouw eigen werking.

Door Sint Oda – Peter Heylen

Vanuit het project Omgaan met VBM delen we inspirerende praktijken. Ook op onze inspiratiedag hebben ze een plaats en vertellen mensen uit de praktijk over hoe zij verandering in hun organisatie hebben aangepakt.

In deze sessie vertelt het Support & InterventieTeam (SIT) van Sint Oda hoe zij teams ondersteunen met de vraag ‘Hoe moeten we omgaan met moeilijk verstaanbaar gedrag?’. De focus ligt daarbij op wat teams nodig hebben om hun draagkracht te versterken.

In deze sessie ontdek je hoe het SIT-team:
• met interventies werkt die duidelijkheid en rust brengen
• teams ondersteunt om opnieuw grip, draagkracht en perspectief te vinden
• op organisatieniveau meebouwt aan duurzame afspraken en structuren die escalaties helpen voorkomen

De workshop is sterk praktijkgericht, met concrete voorbeelden, aanpakken die vandaag gebruikt worden en ruimte om vragen of eigen situaties voor te leggen. Verwacht geen theorie, maar hands-on inzichten die je meteen meenemen naar jouw eigen werking.

Tijdens de netwerktafels ga je in kleine groepen in gesprek rond een prikkelende vraag, quote of stelling. Hulpverleners uit verschillende sectoren – jeugdhulp, VAPH, GGZ – schuiven samen aan tafel om ideeën te delen, ervaringen uit te wisselen en elkaar te inspireren.

De kracht van de netwerktafels zit in de intersectorale uitwisseling. Je ontmoet collega’s met uiteenlopende invalshoeken. Dit zorgt voor verrassende inzichten en nieuwe perspectieven. Een externe moderator begeleidt het gesprek, zorgt voor een veilige sfeer en helpt om ieders stem aan bod te laten komen. Of je nu graag reflecteert, zoekt naar frisse ideeën of benieuwd bent hoe anderen omgaan met gelijkaardige uitdagingen, de netwerktafels bieden een open, dynamische setting om te verbinden en samen wijzer te worden.

Door het Platform VBM – Mieke Lagrou

Het Vlaams platform vrijheidsbeperkende maatregelen is een community of practice van professionals uit verschillende sectoren: VAPH-voorzieningen, geestelijke gezondheidszorg, revalidatiecentra, onderwijs… Ook ICOBA, het kennis- en expertisecentrum rond agressie, neemt deel. Het platform telt bijna vijftig leden, vooral stafmedewerkers, teamverantwoordelijken en diensthoofden. Nieuwe deelnemers zijn welkom!

Het Platform VBM komt al meer dan 10 jaar samen en streeft naar meer bewustwording bij de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen, en naar afbouw ervan. Het principiële uitgangspunt is ‘nee, tenzij’. Is de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen toch onvermijdelijk, dan moeten ze correct, bewust en proportioneel gebruikt worden. Dit met het oog op de levenskwaliteit van de cliënten en op hun grondrechten.

Tijdens deze lezing vertellen we meer over het proces dat organisaties en het platform zelf gelopen hebben van ‘ja, maar’ naar ‘nee, tenzij’. Gezonde reflexen en bewustwording zijn de basis voor verandering.

Door Psyche – Peter Dierinck

Als zorgmedewerker kom je soms in contact met mensen in een extreme gemoedstoestand.
Op zulke momenten is een doordachte aanpak essentieel. Hoe breng je dan rust en verbinding? En hoe zet je in op de-escalatie? We gaan in op hoe stigma en vooroordelen de blik van hulpverleners kunnen kleuren en hoe je daar bewust mee omgaat. Je krijgt aanknopingspunten om in te zetten op het bouwen van een vertrouwensband en hoe je verbale én non-verbale houding een positieve invloed kan hebben.

Door Vives – Nathalie Vanrumbeke

In deze sessie verkennen we hoe zorgtechnologie kan bijdragen aan het vergroten van autonomie, rust en veiligheid. We buigen ons over de centrale vraag of technologie een menswaardig alternatief kan bieden voor vrijheidsbeperkende maatregelen.

Aan de hand van concrete voorbeelden en demonstraties krijg je inzicht in technologische toepassingen op verschillende domeinen:

• Omgevingsaanpassingen: hoe technologie de leefomgeving kan ondersteunen en structureren
• Welzijn en comfort: tools die bijdragen aan een gevoel van geborgenheid en rust
• Veiligheid en mobiliteit: oplossingen die beweging mogelijk maken zonder risico’s
• Planning en geheugen: technologie als geheugensteun en structuurhulp
• Communicatie en sociaal contact: digitale middelen die verbinding bevorderen

Daarnaast staan we stil bij hoe je gepaste technologie kiest. Je krijgt handvaten om af te stemmen op noden, context en ethische afwegingen. De sessie biedt ruimte voor interactie, reflectie én het ontdekken van inspirerende toepassingen in de praktijk.

Door SAM, steunpunt Mens en Samenleving – Laurence de Mûelenaere

Binnen het project Omgaan met VBM werken we de VBM- beleidsscan uit. Deze scan ondersteunt organisaties bij de reflectie over verschillende beleidsaspecten die een impact hebben op het voorkomen en kwaliteitsvol omgaan met afzondering en fixatie. Denk hierbij onder andere aan het VBM-beleid, het personeelsbeleid, de beschikbare infrastructuur en de procedures rond beslissen, uitvoeren en nazorg van afzondering en fixatie. Uit de scan komt een resultaat dat inzicht geeft in de sterktes en knelpunten en tips. Zo krijg je meer zicht op de prioriteiten in het organisatiebeleid. Verder krijg je ook een overzicht van ondersteunende informatie en instrumenten om de huidige knelpunten aan te pakken.

In deze workshop gaan we aan de slag met een onderdeel van de VBM-beleidsscan; de beleidsaanpak rond preventie en toepassing van VBM.

In het eerste deel van de workshop ga je aan de slag met de beleidsscan: waar staat je organisatie? Hoe is de aanpak ter preventie en verbetering in de toepassing van afzondering en fixatie van de organisatie op dit moment?
In het tweede deel van de workshop wissel je uit met collega’s uit andere organisaties: wat roept vragen op en waar kan je van elkaar leren?

Om deze workshop zo vlot mogelijk te laten plaatsvinden, is het aangewezen op voorhand de interne beleidsdocumenten van je organisatie over afzondering en fixatie op te zoeken en eventueel mee te brengen. Dit loopt vlotter als het op voorhand is verzameld.

Voor wie: voor staf- of beleidsmedewerkers die betrokken zijn bij de beleidsaspecten rond preventie en kwaliteitsvolle toepassing van afzondering en fixatie. Deze workshop is toegankelijk voor maximaal 2 personen per organisatie, een derde inschrijving wordt automatisch toegewezen aan een andere workshop.

Door PAika – Edward Campforts en Karolien Ten Haaf

Vanuit het project Omgaan met VBM delen we inspirerende praktijken. Ook op onze inspiratiedag hebben ze een plaats en vertellen mensen uit de praktijk over hoe zij verandering in hun organisatie hebben aangepakt.

In deze sessie vertellen de dienstverantwoordelijke arts en hoofdverpleegkundige van de Psychiatrische Afdeling infants, kinderen en adolescenten van het UZ Brussel

• hoe zij Verbindend Gezag waarmaken in hun dagelijkse werking
• hoe ze met de methodiek van geweldloos verzet, minder vrijheidsbeperkende maatregelen moeten toepassen
• over begrippen zoals ‘supporters’, ‘aanwezigheid’, ‘herstel- en relatiegebaar’ en ‘transparantie’
• over de zoektocht die het team en de organisatie heeft ondernomen om deze methodiek te integreren in hun werking en wat deze visie hen gebracht heeft

Uit hun verhaal blijkt dat je met deze visie en methodiek verzet kunt aantekenen tegen destructief gedrag, op een ‘geweldloze’ manier. Deze sessie is sterk praktijkgericht: geen abstracte theorie, wel concrete voorbeelden uit de praktijk, interactieve vragen en reflectie. Ben je op zoek naar een manier om gezag en nabijheid te combineren en zo escalaties te voorkomen of te de-escaleren? Dan biedt deze sessie je inspiratie om in je eigen werkveld aan de slag te gaan.

Tijdens de netwerktafels ga je in kleine groepen in gesprek rond een prikkelende vraag, quote of stelling. Hulpverleners uit verschillende sectoren – jeugdhulp, VAPH, GGZ – schuiven samen aan tafel om ideeën te delen, ervaringen uit te wisselen en elkaar te inspireren.

De kracht van de netwerktafels zit in de intersectorale uitwisseling: je ontmoet collega’s met uiteenlopende invalshoeken, wat zorgt voor verrassende inzichten en nieuwe perspectieven. Een externe moderator begeleidt het gesprek, zorgt voor een veilige sfeer en helpt om ieders stem aan bod te laten komen.

Of je nu graag reflecteert, zoekt naar frisse ideeën of benieuwd bent hoe anderen omgaan met gelijkaardige uitdagingen: de netwerktafels bieden een open, dynamische setting om te verbinden en samen wijzer te worden.